Küresel petrol fiyatlarında yaşanan sert yükselişin ardından Türkiye'de motorine yapılması beklenen yüksek oranlı zam öncesi Ankara'da hareketli saatler yaşanıyor. Motorinde 6 lira 69 kuruş, benzinde ise 2 liranın üzerinde olması beklenen zam öncesinde hükümetin pompa fiyatlarına doğrudan yansımayı sınırlamak amacıyla yeniden "Eşel Mobil" sistemini devreye almayı değerlendirdiği iddia edildi.
Kulislerde konuşulan bilgilere göre Mehmet Şimşek başkanlığındaki Hazine ve Maliye Bakanlığı, akaryakıt fiyatlarında yaşanabilecek ani yükselişlerin tüketici üzerindeki etkisini azaltmak için geçmiş yıllarda uygulanan vergi düzenlemesini yeniden gündeme aldı.
ABD, İsrail ve İran hattında başlayan ve Suudi Arabistan ile Katar'daki bazı enerji tesislerinin hedef alınmasıyla küresel arz krizine dönüşen gelişmeler, petrol fiyatlarını yukarı çekti. Enerji piyasalarında yaşanan bu hareketlilik, Türkiye'de de akaryakıt fiyatlarının yeniden yükselmesine neden olurken, yarın gece pompaya yansıması beklenen zam öncesi Ankara'da ekonomik etkileri sınırlamaya yönelik çalışmalar hız kazandı.
Dünyanın önde gelen finans kuruluşlarından Bloomberg tarafından duyurulan kulis bilgilerine göre, Ankara'da kapalı kapılar ardında yürütülen "akaryakıt kalkanı" planı kapsamında bakanlık kurmayları, artan petrol fiyatlarının doğrudan pompa fiyatlarına yansımaması için Eşel Mobil (kademeli/hareketli vergi) sisteminin yeniden devreye alınması üzerinde çalışıyor. Bu kapsamda özellikle motorinde beklenen 6 lira 69 kuruşluk artışın tamamının ya da belirli bir bölümünün Özel Tüketim Vergisi'nden karşılanması ihtimali değerlendiriliyor.
Bakanlık kaynaklarına göre sistemin yeniden uygulanması halinde devletin ÖTV gelirlerinde ciddi bir düşüş yaşanabileceği belirtilirken, bütçede oluşabilecek milyarlarca liralık vergi kaybı üzerinde hesaplamalar yapıldığı ifade ediliyor. Yetkililerin söz konusu uygulamaya ilişkin nihai kararı kısa süre içinde netleştirmesi bekleniyor.
Kulislerde konuşulan bu hazırlıkları destekleyen açıklama ise Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ten geldi. Bakan Şimşek yaptığı değerlendirmede isim vermeden akaryakıt fiyatlarındaki gelişmelere dikkat çekerek, "Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu artan petrol fiyatlarının enflasyonist etkisini sınırlamak için çalışıyoruz" ifadelerini kullandı.
Türkiye'de akaryakıt pompa fiyatları; rafineri çıkış fiyatına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV) ve dağıtıcı kâr marjı eklenerek belirleniyor. Uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının artması durumunda bu yükseliş doğrudan pompaya zam olarak yansıyor. Ancak ilk kez 2018 yılındaki kur krizinin ardından uygulamaya alınan ve 2022 yılında sona erdirilen Eşel Mobil sistemi, fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını sınırlamayı hedefleyen bir mekanizma olarak biliniyor.
Sistem yeniden devreye alınırsa, uluslararası piyasalarda oluşan fiyat artışının tamamı veya belirli bir bölümü pompa fiyatına yansıtılmayacak. Artış kadar tutar devletin aldığı ÖTV'den düşülerek karşılanacak. Böylece pompa fiyatı sabit tutulabilecek ya da zam daha sınırlı düzeyde uygulanabilecek.
Ekonomi yönetiminin bu yöntemi kullanarak hem enflasyon üzerindeki baskıyı azaltmayı hem de vatandaşın akaryakıt fiyatlarındaki ani artışlardan daha az etkilenmesini sağlamayı hedeflediği belirtiliyor. Ancak uygulamanın devreye alınması halinde devletin vergi gelirlerinden önemli ölçüde fedakârlık yapması gerekeceği de ifade ediliyor.